سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

110

طب در دوره صفويه ( فارسى )

ادوارد موكسون « 15 » نام داشت به خدمت او خاتمه داد . در اين زمينه يادداشتى به مضمون زير در دست است : « . . . و استراخن پزشك غير مسيحى به علت چاپلوسى ، دروغ‌گوئى ، رياكارى ، بىوجدانى دزدى و بىارزش بودن خدماتى كه انجام مىداد ، و به علت حفظ نكردن منافع شركت ، و به علت وصول گزارش رسواكننده‌اى مبنى بر اين كه كاركنان شركت را مسموم مىسازد كما اينكه ويليام ربنس ( 3 ) را نيز مسموم كرده است ، و اين امر موجب گرديد كه كارهاى ما در اصفهان دچار وقفه بشود ، از كار بر كنار گرديد . البته جز اين هم نبايد از وى توقعى مىداشتيم زيرا اولا همسر او دختر يكى از روساى قبايل عرب است و هم اين دختر است كه انجام اين اعمال را به وى مىآموزد و به كارهاى ناصواب تشويقش مىكند ، و هم اين دختر است كه او را وادار كرد تا به منافع كشورش پشت پا بزند و از مذهبش دست بردارد . به اين دليل اين طاعون كثيف را از شركت اخراج كرديم ( علاوه بر اين او سالى 1001 ليره هم به شركت ضرر مىزد ) » . اين‌ها مطالبى است كه رابرت جفريس « 16 » يكى از اعضاى هيات نمايندگى شركت هند شرقى در اصفهان نوشته است . استراخن پس از اخراج به مقامات شركت در سورات « 17 » شكايت كرد و آن‌ها نه تنها جانب او را گرفتند بلكه جفريس را اخراج كردند و استراخن را براى مدت يك سال در پست خود ابقا ساختند ، او در اصفهان ساعات فراغت خويش را صرف تعليم اعضاى هيات‌هاى مذهبى كرملى مىساخت . كشيش پروسپر « 18 » در شوال 1029 درباره اين شخص چنين نوشته است : « كشيش‌ها داراى يك معلم خوب عربى هستند كه از اهالى انگلستان مىباشد . او كاتوليك متعصبى است كه روزى دو ساعت خواندن و يك ساعت مكالمه به ما تدريس مىكند » . استراخن در سال 1032 در گمبرون ، كه اينك بندرعباس ناميده مىشود ، بود ، او در آنجا يك دفتر كار درست كرد و منتظر بود تا بارهاى ابريشم برسد و ترتيب بارگيرى و حمل آن‌ها را بدهد . از بقيهء زندگى اين شخص فقط اين را مىدانيم كه در ذىقعده 1032 به علت ابتلا به تب شديد به اصفهان مراجعت كرد اما در اين شهر پزشك رسمى هيات نمايندگى جاى او را اشغال كرده بود . در كتاب‌هاى تاريخ مطالب ديگرى راجع به بقيهء زندگى او نوشته نشده است ولى احتمال مىرود كه به اروپا مراجعت كرده باشد زيرا مىدانيم كه قصد اين كار را داشته و از كشيشى به نام ونسان خواسته بود تا 61 جلد از كتب او را كه به زبان‌هاى فارسى ، تركى و عربى بودند با خود به رم ببرد و به او قول داده بود كه مخارج اين كار را به محض آن كه خودش به رم برسد مىپردازد . در حال حاضر در آرشيو فرقه كرملى در رم اين كتب وجود

--> ( 15 ) - Edward Moxon ( 16 ) - Robert Jefferis ( 17 ) - دولت انگلستان پس از آن كه توانست تحت عنوان شركت هند شرقى در هند رخنه كند تشكيلات وسيعى با اختيارات تام در آن به وجود آورد و براى تسريع كارها امور مامورين خود را در خاورميانه ، ايران و ساير كشورهاى اين منطقه به عهده تشكيلات مزبور گذاشت ( مترجم ) ( 18 ) - Fr . Prosper